Drie uur ’s nachts. Op de gang van de afdeling gaat een deur open. Een bewoonster loopt in haar nachthemd richting de huiskamer. “Ik moet naar huis,” zegt ze. “De kinderen komen zo uit school.” De nachtdienst brengt haar terug naar bed. Een uur later gaat de deur weer open.
Wie in de zorg werkt, kent deze nachten. Slaapproblemen bij dementie zijn eerder regel dan uitzondering. En ze raken iedereen: de bewoner, het team en de familie.
Vaker dan je denkt. In verpleeghuizen heeft ongeveer 1 op de 5 bewoners met dementie ernstige slaapproblemen, en bijna 4 op de 10 heeft in elk geval klachten. Wie het meet met een bewegingsmeter, ziet nog meer: zo’n 7 op de 10 bewoners heeft een onrustige nacht.
Dat heeft gevolgen voor de dag erna. Wie slecht slaapt, is overdag verwarder, sneller boos en gevoeliger voor prikkels. En de nachtdienst? Die heeft het druk met steeds dezelfde bewoners.
Bij dementie raakt de biologische klok van slag. Het verschil tussen dag en nacht vervaagt, zeker als iemand weinig daglicht ziet of overdag veel slaapt. Daar komt onrust bij: niet weten waar je bent, angst in het donker, of het gevoel dat je nog ergens naartoe moet. Het brein volgt soms nog het ritme van vroeger, ook als dat niet meer past bij nu.
Geur gaat in het brein rechtstreeks naar de plekken voor emotie en herinnering. Een geur kan je in één tel terugbrengen naar een plek of een persoon, en herinneringen die door geur worden opgeroepen, voelen intenser dan herinneringen bij een foto. Ook als woorden wegvallen, kan een vertrouwde geur nog herkenning en rust geven.
Dat maakt geur een zachte, natuurlijke manier om het slapengaan te ondersteunen. Het vraagt geen inspanning van de bewoner en geen extra handelingen van het team: de geurmachine doet het werk, op de momenten die je hebt ingesteld.
We kiezen nooit zomaar een geur. Met een psychobiografische anamnese brengen we samen met familie en zorg het levensverhaal in kaart. Welke geuren horen bij fijne herinneringen? Wat gaf veiligheid, wat bood troost? En wat moet er juist níet in? Hoe dat werkt, lees je in onze blog over een persoonlijke geur bij dementie.
Een goede geur is pas de helft. Minstens zo belangrijk is het moment. Daarom volgen na de geurkeuze ongeveer twee weken waarin we het programma afstemmen: wanneer komt de geur vrij, en hoe sterk? De een heeft baat bij een zachte geur rond het inslapen, de ander juist bij een geur op het moment dat hij ’s nachts wakker wordt. Te veel geur kan overweldigen, te weinig mist effect.
In het appartement van de bewoner werkt één geurmachine met één geur, geprogrammeerd op het dag- en nachtritme. Een compacte geurmachine Brugge is daar vaak genoeg. De machine hoeft niet de hele dag aan: alleen op de momenten dat het nodig is.
Een meneer met dementie die bijna zijn hele leven in Nijmegen woonde, sliep nauwelijks. Zodra hij in bed lag, wilde hij eruit: lopen, wandelen. Met een geur uit het Nijmeegse bos sliep hij na twee weken weer de hele nacht door, en wandelde hij weer elke dag. Zijn verhaal lees je in de wandelende Nijmegenaar.
Ook Ineke uit Veenendaal sliep na een paar dagen weer door, en bij een bewoonster van Martha Flora in Haarlem nam de angst af en werd de nachtrust beter.
In onze eigen onderzoeken op zorglocaties zien we onder meer een beter dag- en nachtritme, en dat er minder sedatieve medicatie nodig was.
Geur vervangt geen medicijnen en geen zorg. Geurondersteuning werkt vaak, maar niet altijd. In onze eigen onderzoeken zien we gemiddeld 20% verbetering op het gestelde doel. Die onderzoeken doen we in de gewone zorgpraktijk, waar altijd meerdere interventies tegelijk lopen. Daarom meten we vooraf zonder geur en daarna met geur, in dezelfde setting.
Hoe vaak komen slaapproblemen voor bij dementie?
In verpleeghuizen heeft ongeveer 1 op de 5 bewoners met dementie ernstige slaapproblemen, en bijna 4 op de 10 heeft in elk geval klachten. Gemeten met een bewegingsmeter heeft zelfs zo’n 7 op de 10 een onrustige nacht.
Kan geur helpen bij slaapproblemen bij dementie?
Ja, vaak wel. Een geur die past bij iemands levensverhaal, op het juiste moment verspreid, kan rust geven rond het inslapen en in de nacht. In onze eigen onderzoeken zien we onder meer een beter dag- en nachtritme. Het werkt niet bij iedereen.
Hoe lang duurt het voordat geur effect heeft?
Na de geurkeuze volgen ongeveer twee weken waarin we het geurprogramma afstemmen op het ritme van de bewoner. Bij sommigen is het effect er al na een paar dagen.
Vervangt geur slaapmedicatie?
Nee. Geur vervangt geen medicijnen. In onze eigen onderzoeken zien we wel dat er minder sedatieve medicatie nodig was, altijd in overleg met arts en zorgteam.
Bronnen
Zullen we samen kijken naar de nachten op jouw afdeling?
Plan een vrijblijvend gesprek. We kijken naar je bewoners, hun ritme en wat geur kan doen.
Wil je weten wat geurondersteuning voor jouw omgeving kan betekenen? Meld je dan aan voor een vrijblijvend gesprek!
